Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , Otwarty dostęp

25 czerwca 2018

NR 26 (Marzec 2018)

Fauna Madagaskaru

0 354

Madagaskar, zwany Czerwoną Wyspą, położony jest w pobliżu południowo-wschodniej części Afryki nad Oceanem Indyjskim. Wyspa o powierzchni 587 tys. km2 może poszczycić się wyjątkowym bogactwem roślin i zwierząt. 

Przyroda Madagaskaru należy do najbardziej rozmaitej na świecie. Z około 200 000 gatunków znalezionych na Madagaskarze mniej więcej 150 000 jest endemicznych – co oznacza, że nie występują w żadnym innym miejscu. Najbardziej godnymi uwagi zwierzętami są lemury, ptaki, gady i wieloryby. Ale nie zapominajmy też o przeróżnych, czasem przedziwnych owadach, motylach, płazach, rybach i słynnej tajemniczej fossie madagaskarskiej (Cryptoprocta ferox, małym drapieżniku). Niektóre gatunki żyjące na Madagaskarze mają swoich najbliższych kuzynów nie w Afryce, ale na południowym Pacyfiku i w Ameryce Południowej. Ze względu na swoją odizolowaną lokalizację pośrodku Oceanu Indyjskiego od ponad 100 milionów lat Madagaskar rozwinął florę i faunę bardzo różną od całego świata. Dlatego jest ona najbardziej endemiczna na świecie. To sprawiło, że ​​Madagaskar został wyróżniony jako świątynia przyrody lub raj dla przyrodników. Naukowcy zaklasyfikowali go jako kraj megabioróżnorodności, co oznacza, że ​​prawie wszystkie gatunki roślin i zwierząt, które przetrwały na Madagaskarze, są bardzo rzadkie i zasługują na ochronę oraz szacunek całej planety.

Lemury

Madagaskar najbardziej kojarzy się z kró­lem Julianem, a więc z lemurami. Ssaki te możemy znaleźć na całej wyspie. Do dziś na Madagaskarze znajduje się ponad 100 gatunków lemurów. ­Naj­mniejsze z nich są wielkości myszy (mikrusek karłowaty – Microcebus murinus), podczas gdy większe mają około 40 cm wysokości (największy indris krótkoogonowy Indri indri mierzy ponad 80 cm) i od 5 do 6 kg. Niestety te przyjazne małe ssaki są zagrożone wylesianiem i polowaniem pomimo ścisłej ochrony, której podlegają.

Większość lemurów prowadzi na­drzewny tryb życia i żyje w wilgotnych lasach. Niektóre z nich żywią się liśćmi lub owocami, inne preferują owady. Siedlisko każdego gatunku jest dobrze zróżnicowane, zarówno pod względem geograficznym, jak i rodzajem środowiska (las pierwotny lub wtórny), z wyjątkiem Microcebus, które są jedynymi lemurami zamieszkującymi całe terytorium Madagaskaru. Najbardziej znanym gatunkiem lemurów jest lemur katta (Lemur catta), który swą nazwę zawdzięcza kociemu wyglądowi oraz wydawanym odgłosom podobnym do miauczenia kota. Ciekawym gatunkiem jest też sifaka biała (Propithecus verreauxi), zwana również tańczącym lemurem. Po zejściu z drzewa poruszają się one w postawie dwunożnej, balansując przednimi kończynami dla utrzymania równowagi. Lemurów tych nie spotkamy przy żadnym wodopoju, potrzebną wodę do życia uzyskują ze zjadanego pokarmu, który jest w nią bogato zaopatrzony (kwiaty, owoce, liście). Krewnym lemurów, który był krok od wyginięcia w latach 60., jest bardzo rzadki palczak madagaskarski (Daubentonia madagascariensis). Posiada on zęby królika, uszy nietoperza i ogon lisa. To właśnie dzięki swojemu niezwykłemu wyglądowi jest uważany na Madagaskarze za zwiastun śmierci i dlatego jest tępiony przez ludzi. 

Również inne ssaki są godne ­uwagi. Tenrek zwyczajny (Tenrec ecaudatus) występuje jako endemit na Madagaskarze, natomiast został introdukowany na wyspy z nimi sąsiadujące (Komory, Seszele, Mauritius i Reunion), początkowo jako pokarm dla pracowników plantacji. Ssak ten wyglądem przypomina jeża, ma tępe kolce i sztywne włosy, całe jego ubarwienie jest żółto-czarne. Prowadzi nocny tryb życia. Z innymi osobnikami komunikuje się za pomocą dźwięków wydawanych przez pocieranie kolców grzbietowych.

Warto też wspomnieć o bydle występującym na Madagaskarze, zebu malgaskim (Bos taurus indicus). Nie jest to co prawda ssak dziko żyjący, natomiast jest on bardzo zakorzeniony w kulturę malgaską i spotkać go można na niemal całej wyspie. Jest to zwierzę, bez którego ludzie by nie przetrwali. Zebu wykorzystywane jest do pracy w polu, do transportu, również jako źródło pożywienia. Zajmuje również bardzo ważne miejsce w wierzeniach.


Fot. 7. Kameleon Parsona

Ptaki

Awifauna malgaska w porównaniu z innymi mniejszymi krajami jest stosunkowo słaba pod względem liczebności gatunków, natomiast ma wysoki wskaźnik endemiczności: 5 rodzin (­Mesithornithidae, Bracipterachydae, Leptosomidae, Phile­pittidae, Vangidae) i 107 gatunków spośród 279 napotkanych na Madagaskarze ma charakter endemiczny. Wiele gatunków jest obecnie zagrożonych wyginięciem w różnych regionach Madagaskaru i na wyspach mu przylegających. Jeszcze do XVII wieku Madagaskar był zamieszkiwany przez największego ptaka na świece – Mamutaka (Aepyornis maximus). Był to nielot o wysokości 3 m i wadze do 500 kg. Niestety wyginął szybko po pojawieniu się ludzi na wyspie. Do dziś na wyspie znajdowane są jego ogromne skamieniałe jaja mierzące do 34 cm długości.


Fot. 8. Foudia madagascaviensis

Awifauna malgaska w porównaniu z innymi mniejszymi krajami jest stosunkowo słaba pod względem liczebności gatunków, natomiast ma wysoki wskaźnik endemiczności.

Bardzo znane na Wielkiej Wyspie są kuje. Znanych jest dziewięć gatunków we wschodnich lasach deszczowych. Rozpoznawane są przez niebieską plamkę na skórze za oczami. Ale najpiękniejsza z nich to kuja czubata (Coua cristata), której długość wynosi 40 cm, a głowę zwieńcza szaro-niebieski grzebień, który stawia w razie alarmu. Innymi kolorowymi ptakami znajdywanymi niemal na całej wyspie są Wangi. Swoim sierpowatym dziobem bez skrupułów pożerają żaby i kameleony. Jednym z najpospolitszych gatunków jest wikłacz czerwony (Foudia madagascariensis), możemy go spotkać niemal w każdym ekosystemie. Samiec przypomina trochę naszego wróbla, natomiast oprócz skrzydeł i ogona jest koloru czerwonego. Warto też wspomnieć o czaplach. Przemierzając wyspę bez problemu natkniemy się na te majestatyczne ptaki, szczególnie na czaplę białą (Ardea alba), która występuje w dużych stadach. Natomiast gdy dobrze ­będziemy obserwować zbiorniki wodne, natkniemy się na zimorodki, zimorodka czarnodziobego (Alcedo vintsioides) czy zimorodka madagaskarskiego (Corythornis madagascariensis). Awifauna madagaskarska jest bardzo bogata, znajdziemy tam jastrzębiowate, sokołowate, mnóstwo kaczek czy nawet gołębia skalnego

Płazy

Madagaskar jest domem dla wielu gatunków płazów, w tym wielu endemicznych żab (99% z 373 gatunków endemicznych). Płazy występujące na Madagaskarze nie są tak kolorowe jak w Ameryce Południowej, ale mimo to i tak mogą poszczycić się swoją paletą barw, różnorodnością rozmiarów i nawyków. Występują tu płazy nocne oraz dzienne, mogą też być nadrzewne, a niektóre z nich są nawet jadowite. Malutka mantela złocista (Mantella aurantiaca) to żaba nadrzewna żyjąca w lesie deszczowym. Mierzy około 2–3 cm. Ten endemiczny płaz jest koloru pomarańczowego, jego piosenki rozbrzmiewają w całym lesie. Mimo to jest bardzo dyskretny i bardzo trudny do zaobserwowania. Innym endemicznym płazem z rodziny mantellowatych jest Mantella laevigata, występuje tylko w Nosy Mangabe i jest gatunkiem jadowitym.

Kolejnym znanym płazem jest żaba pomidorowa (Dyscophus guineti). Jest ona dość duża, okrągła i szeroka. Jej kolor jest żółtawy, szary, ale może nagle zmienić się w czerwonawo-pomarańczowy, co pokazuje, że jej skóra zawiera substancję toksyczną, stąd też jej nazwa. Wydziela lepką substancję, która służy jej jako ochrona przed wężami. Substancja ta może powodować reakcję alergiczną u ludzi.

Gady

Gady są zróżnicowane i heterogeniczne. Jeśli porównamy gady Madagaskaru z afrykańskimi, zauważymy brak żmii, kobry, warana i pytona. Z drugiej strony Czerwona Wyspa jest domem dla dwóch trzecich kameleonów występujących na świecie, które tutaj są reprezentowane przez dość szeroki wachlarz kształtów i kolorów. Kameleony są gadami spokrewnionymi z jaszczurkami. Zazwyczaj żyją samotnie i są owadożerne. Mogą poruszać jednym okiem niezależnie od drugiego. Zwierzęta te są dobrze znane ze swojej zdolności do bardzo szybkiej zmiany koloru. Przybierają kolor w zależności od otoczenia, jasności, temperatury lub stanu psychicznego (stres, okres godowy).

W lesie deszczowym możemy znaleźć różne gatunki z rodzaju Calumma, które są kameleonami najbardziej przystosowanymi do życia w lesie, a także najbardziej wrażliwymi na karczowanie. Z kolei rodzaj Furcifer składa się ogólnie z bardziej elastycznych gatunków, również żyjących w zmienionych siedliskach i w suchych lasach na zachodzie wyspy. Najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem jest kameleon lamparci (Furcifer pardalis). Żyje w kilku typach siedlisk i można go znaleźć na obszarach trawiastych. Inny gatunek kameleona – kameleon wzorzysty (Furcifer ­lateralis) – występuje nawet w ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­Antananarivo (stolicy Madagaskaru). Największym kameleo­nem 
występującym na wyspie po kameleonie olbrzymim (do 100 cm długości!) jest kameleon Parsona (Calumma parsonii), który osiąga długość do 68 cm. Występuje u niego dość wyraźny dymorfizm płciowy. Samce są najczęściej barwy zielonkawej,...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy