Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju

18 lipca 2018

NR 22 (Lipiec 2017)

Poczuć swoją wartość

239

Poczucie własnej wartości – każdy z nas chciałby je mieć. Dzięki niemu jesteśmy bardziej zadowoleni z siebie, z tego, co robimy, z życia. Zachowujemy się z większą pewnością siebie. Mamy odwagę i dążymy do realizacji swoich marzeń. Wybieramy to, co nam służy i jest dla nas naprawdę dobre. Skąd się bierze? Dlaczego czasami go brakuje? I jak można je mądrze budować?

Poczucie własnej wartości to uogólniona postawa człowieka wobec samego siebie, którą – jak każdą inną postawę – budują trzy elementy:

  • intelektualny, czyli to, jak człowiek postrzega sam siebie, jak ocenia to, kim jest i co robi, jakie ma myśli i przekonania na swój temat, 
  • emocjonalny, czyli jakie uczucia żywi w stosunku do siebie, czy siebie lubi, szanuje, akceptuje, czy uważa, że zasługuje na miłość,  
  • behawioralny, czyli w jaki sposób zachowuje się wobec siebie, jak siebie traktuje, na ile umie zadbać o siebie i zaspokojenie swoich potrzeb. 

Poczucie własnej wartości to nie chwilowe dobre myśli o sobie, ulotne zadowolenie z tego, co się zrobiło, czy zadbanie o siebie raz na jakiś czas. To trafna i uczciwa samoocena oraz głęboka wiara w to, że jest się po prostu dobrym, ważnym i kompetentnym. To odczuwanie samoakceptacji i sympatii do siebie niezależnie od doświadczanych porażek, popełnianych błędów czy krytyki ze strony innych. To także regularność i konsekwencja w dbaniu o siebie oraz takie działania, które potwierdzają, że jest się dla siebie kimś najważniejszym, kto ma prawo dążyć do szczęścia.

Sprawdź:

Poczucie własnej wartości wyrażają m.in. poniższe stwierdzenia. Zaznacz te, które są ci bliskie i w które naprawdę wierzysz:

  1. Jestem osobą wartościową i ważną.
  2. Uważam, że posiadam wiele pozytywnych cech.
  3. Lubię siebie.
  4. Ogólnie rzecz biorąc, jestem z siebie zadowolony.
  5. Zasługuję na szczęście.
  6. Ufam sobie – podpowiedziom mojego umysłu, temu, co myślę, widzę, słyszę, czuję.
  7. Jestem wystarczająco dobry taki, jaki realnie jestem. 
  8. Czuję się tak samo dobry, jak inni ludzie.
  9. Potrafię robić różne rzeczy tak dobrze, jak większość innych ludzi.
  10. Zasługuję na dobroć i szacunek ze strony swojego otoczenia.
  11. Szanuję ludzi i staram się być dobry dla osób wokół mnie.
  12. Nikt – ani ja, ani ktoś inny – nie żyje na świecie po to, aby spełniać oczekiwania innych.
  13. Umiem samodzielnie zdecydować, co jest dla mnie dobre.
  14. Mam prawo do swoich poglądów i wyborów.
  15. Mam odwagę podejmować nowe wyzwania i dokonywać zmian w swoim życiu.
  16. Pozwalam sobie i innym popełniać błędy, bo rozumiem, że to nieodłączna część nauki.
  17. W tym, co robię, dążę, aby być zdrowym, szczęśliwym i spełnionym.
  18. Z którymi przekonaniami identyfikujesz się najbardziej? Które jest ci najtrudniej przyjąć i stosować w życiu?

Między pychą a wstydem

Wiele osób utożsamia poczucie własnej wartości z samozachwytem, samouwielbieniem, samolubnością, silnym egocentryzmem. Tymczasem jest to zrównoważona postawa, która znajduje się dokładnie między dwiema skrajnościami – niekonstruktywnym wstydem i równie niekonstruktywną pychą. Takie wypośrodkowanie sprawia, że ma dać ona w efekcie stabilność emocjonalną.

Osoba z zaniżonym poczuciem własnej wartości odczuwa wstyd Osoba ze zdrowym poczuciem własnej wartości odczuwa radość, wdzięczność, pokorę Osoba z zawyżonym poczuciem własnej wartości odczuwa pychę
  • Nie szanuje siebie, żywi do siebie pogardę.
  • Ma niepochlebne i nieprawdziwe zdanie o sobie.
  • Uważa się za gorszą, mniej ważną, zupełnie bezwartościową.
  • Wątpi w siebie.
  • Zachowuje się w uległy i poddańczy sposób, nieustannie przeprasza, ustępuje, wycofuje się.
  • Trudno jest jej znosić porażki innych – czasami przejmuje za nie odpowiedzialność.
  • Aby nie zmieniać zdania o samej sobie, dokonuje porównań, w których wychodzi gorzej, zawyża zasługi i wartość innych
  • Dobrze zna siebie.
  • Akceptuje siebie.
  • Potrafi być dumna z tego, kim jest i jaka jest.
  • Uważa się za człowieka tak samo wartościowego jak inni – z pełnym repertuarem swoich wad i zalet.
  • Potrafi doceniać innych, ale także i siebie.
  • Jest cierpliwa.
  • Sukcesy innych sprawiają jej radość, a porażki – zasmucają.
  • Nie ma potrzeby porównywać się z innymi.
  • Jest zapatrzona w siebie, próżna, narcystyczna.
  • Uważa, że jest kimś zdolniejszym, ważniejszym i lepszym od innych.
  • Jest przeświadczona o własnej nieomylności.
  • Zachowuje się w dominujący, arogancki sposób, nieustannie żąda i czegoś oczekuje.
  • Trudno jest jej znosić sukcesy innych – czasami próbuje przypisać sobie ich zasługi.
  • Aby nie zmieniać zdania o samej sobie, dokonuje porównań, w których wychodzi korzystniej, umniejsza zasługi i wartość innych.
Zaznacz, gdzie znajduje się twoje poczucie własnej wartości. Czy bliżej mu do któregoś bieguna? 
Jeśli tak, jakie ponosisz tego konsekwencje?
Destrukcyjny wstyd    Destrukcyjna pycha
Jeśli rozpoznajesz w sobie nadmiar wstydu, warto, abyś:
  • Traktował siebie przynajmniej z takim szacunkiem, jakim obdarzasz innych.
  • Zaczął przyjmować komplementy od innych bez jakichkolwiek dyskusji i tłumaczeń.
  • Dziękował sobie za to, co robisz (nawet jeśli to twój obowiązek).
  • Uznawał, że dobre rzeczy w twoim życiu to również twoja zasługa.
Jeśli rozpoznajesz w sobie nadmiar pychy, warto, abyś:
  • Traktował innych z szacunkiem.
  • Zaczął mówić ludziom miłe rzeczy.
  • Dziękował za to, co inni robią dla ciebie (nawet jeśli należy to do ich obowiązków).
  • Gratulował innym sukcesu i cieszył się razem z nimi.

Dla osób z bardzo wysokim poziomem niekonstruktywnego wstydu I. Majewska-Opiełka, polska psycholog zajmująca się rozwojem osobistym, proponuje ćwiczenie-eksperyment pt. „Uwaga, idę”. 

„Uwaga, idę”

Kiedy będziesz szedł ulicą albo korytarzem, gdzie mijasz inne osoby, wyprostuj plecy, unieś głowę i postaraj się iść w taki sposób, aby inni ustępowali ci drogi. Podczas tego ćwiczenia zachowaj spokój i spróbuj wyzwolić w sobie jak największą energię i pewność siebie. Zadbaj o to, aby nikogo nie popychać, nie potrącać z agresywną irytacją. Nie uchylaj się też przesadnie. Nie bój się, w ten sposób nie będziesz niebezpieczny ani dla innych, ani dla siebie. Pamiętaj, że to ćwiczenie to eksperyment, a to oznacza, że może on nie wyjść za pierwszym razem. Ważne, abyś nie poddawał się i podjął tyle prób, aby osiągnąć w końcu zamierzony cel. 

Źródło: opracowanie własne na podstawie  I. Majewska-Opiełka, Poczucie własnej wartości w działaniu,
 www.majewska-opielka.pl/poczucie-wlasnej-wartosci-w-dzialaniu-9/.

Skąd problemy z poczuciem własnej wartości?

Każdy człowiek rodzi się w konkretnej rodzinie i z każdym dniem, kiedy rozwija się i dorasta, kształtuje się jego poczucie własnej wartości. Liczy się wszystko – najdrobniejsze gesty, zachowania, słowa różnych osób z najbliższego otoczenia, a najbardziej opiekunów. Ich reakcje na sukcesy i porażki, zachowania zgodne z oczekiwaniami i te niepożądane. I choć warto zakładać, że osoba, która staje się rodzicem, stara się wypełniać swoją rolę tak dobrze, jak tylko potrafi, nie zawsze umie stworzyć atmosferę odpowiednią do rozwoju zdrowych emocji i psychiki u dziecka. Dlaczego? Chociażby dlatego, że jej opiekunowie również mogli nie umieć zadbać, aby zbudować w niej poczucie własnej wartości. To sprawia, że pojawia się ryzyko, że taki deficyt będzie przekazywany kolejnym pokoleniom. Oto przykłady warunków w domu rodzinnym, które nie służą budowaniu poczucia własnej wartości u dziecka:

  • Zaniedbanie emocjonalne – pozbawianie dziecka autentycznej uwagi i zainteresowania jego opiekunów, brak fizycznej i/lub psychicznej dostępności rodziców z powodu, np. rozwodu, przeciążenia pracą, nadmiernej koncentracji na sobie, swoich sprawach i problemach.
  • Niespójność komunikatów – wysyłanie przez opiekunów w tym samym czasie sprzecznych sygnałów, co skutkuje pojawieniem się niepewności i dezorientacji u dziecka, np. Kocham cię takiego, jaki jesteś, ale musisz zmienić w sobie kilka rzeczy. Chcę spędzać z tobą jak najwięcej czasu – bo jesteś dla mnie najważniejszy – ale teraz po prostu nie mogę. Pragnę, żebyś robił w życiu to, co chcesz, ale nie możesz zawieść moich planów, nadziei i ambicji wobec ciebie.
  • Krytyka i wymaganie perfekcji – oczekiwanie, że dziecko będzie idealne, i ciągłe niezadowolenie, że takie nie jest, okazywanie mu aprobaty jedynie w sytuacjach, kiedy – według opiekunów – na to zasłuży.
  • Nadmierna kontrola – przekonanie w rodzicu, że wie on lepiej, czego potrzebuje jego dziecko, podejmowanie za nie wszystkich decyzji, odbieranie mu inicjatywy, sprawczości i samodzielności.
  • Delegowanie do bycia winnym – obarczanie dziecka odpowiedzialnością za problemy i niepowodzenia rodziny, wyrażanie wobec niego gniewu, rozczarowania, niezadowolenia.
  • Delegowanie do bycia opiekunem – wymaganie od dziecka, aby jak najszybciej dorosło, stało się odpowiedzialne i zaopiekowało się swoimi rodzicami, rodzeństwem i samym sobą.

Kiedy stajemy się dorośli, zaczynamy być w pełni odpowiedzialni za poczucie własnej wartości i możemy mniej lub bardziej świadomie działać na jego korzyść lub niekorzyść. Problemy z poczuciem własnej wartości mogą wynikać z niewielkiej wiedzy o sobie, z niedostatecznego wglądu i zaangażowania w samopoznanie. Mogą również wiązać się ze zbyt wysokimi standardami ocenienia siebie samego.  

Zastanów się i przyznaj szczerze:

  • Jakie komunikaty przekazywali ci twoi najbliżsi w dzieciństwie, które sprawiły, że czułeś się niedostatecznie dobry, za mało wartościowy, niekochany? W które z nich wierzysz do dziś?
  • Jakie zachowania, obecne w twojej rodzinie, mogły w negatywny sposób wpłynąć na twoje poczucie własnej wartości?
  • Jakie wypowiedzi i działania bliskich ci osób budowały twoje zdrowe poczucie własnej wartości?
  • Które zachowania – pozytywne lub negatywne – powielasz wobec swoich dzieci? Co możesz zrobić, aby ograniczyć swój niekonstruktywny wpływ na poczucie wartości młodych, zależnych od ciebie osób?

Analiza nawyków i nauk wyniesionych z domu rodzinnego może pomóc w uświadomieniu sobie, czy przypadkiem nie powielamy szkodliwych zachowań. Warto pamiętać, że nie chodzi o to, aby obarczać swoich najbliższych za problemy z własnym poczuciem wartości. To niczemu nie służy. Jeśli zależy nam na utrzymaniu dobrych relacji z własnymi rodzicami, najlepiej jest im odpuścić i wybaczyć. Nie możemy też upatrywać w dzieciństwie całkowitego wytłumaczenia teraźniejszości. 

Kiedy stajemy się dorośli, zaczynamy być w pełni odpowiedzialni za poczucie własnej wartości i możemy mniej lub bardziej świadomie działać na jego korzyść...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy