Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

21 sierpnia 2018

NR 16 (Lipiec 2016)

Jak skutecznie zapamiętać wiele informacji, czyli słow kilka o mnemotechnikach

0 163

Mnemotechniki umożliwiają bardzo szybkie zapamiętywanie informacji – w tempie, które nie jest możliwe przy tradycyjnym „kuciu”. Nie są niczym nowym dla ludzkości. Używane już były przez starożytnych Greków do zapamiętywania elementów przemówień i logicznych dysput.

Możliwości mózgu

Stosowanie technik pamięciowych nie wymaga użycia komputera, komórki ani nawet papieru. Osoba korzystająca z mnemotechnik pozwala mózgowi zapisywać informacje w sposób bardziej dostosowany do jego sposobu działania. Wiele mnemotechnik opiera się na budowaniu plastycznych obrazów, pełnych kolorów, gwałtownych zdarzeń. Dzieje się tak dlatego, że ludzki mózg potrafi znacznie dokładniej i trwalej zapamiętać nawet bardzo skomplikowane widoki niż abstrakcyjne cyfry czy nazwy. 

Umiejętność zapamiętywania miejsc, twarzy i zdarzeń w toku rozwoju ludzkiego gatunku miała szansę długo się rozwijać. Pismo i cyfry są wynalazkiem w porównaniu z długością trwania ludzkiego gatunku. Mnemotechniki były stosowane w starożytności (wiele współcześnie stosowanych technik wywodzi się z tego okresu), średniowieczu (były uczone w wielu szkołach, propagował je np. św. Tomasz z Akwinu). Wiele prostych mnemotechnik jest przekazywanych nadal z pokolenia na pokolenie. Mało kto nie słyszał zdania „Rzym na siedmiu piętrzy się wzgórzach”, pomagającego zapamiętać datę założenia Wiecznego Miasta (753 r. p.n.e.). Niestety, takie pojedyncze zdania służą raczej jako ciekawostka, a nie sposób na zapamiętywanie.  Po co?

Obecnie uczniowie mają wiele możliwości zapisywania i odnajdywania informacji. Mają zeszyty, podręczniki, książki i – przede wszystkim – nieskończone zasoby Internetu. Dlaczego zatem zadawać sobie trud i nauczać młode pokolenia technik stosowanych w zamierzchłej przeszłości? Powodów może być kilka. Po pierwsze, mnemotechniki są narzędziami, które można stosować wszędzie, bez dostępu do sieci internetowej i prądu. By z nich korzystać, nie jest potrzebne nawet światło słoneczne. Brak ograniczeń w dostępie zapewnia łatwość skorzystania w każdych warunkach. Drugim powodem jest całkowita legalność użytkowania. W przeciwieństwie do komórek i tabletów, nikt nie może zabronić, by uczeń wszedł na egzamin z własnym mózgiem. Po trzecie, stosując mnemotechniki, ćwiczymy mózg, który nieużywany, degeneruje się. Im częściej korzystamy z mózgu, tym więcej pozostaje połączeń między komórkami i tym więcej wytwarza się nowych powiązań. Po czwarte, korzystanie z mnemotechnik wymaga kreatywności i wyobraźni, a zatem używając ich, ćwiczymy te, powszechnie uznawane za pożyteczne, umiejętności. 

Im częściej korzystamy z mózgu, tym więcej pozostaje połączeń między komórkami i tym więcej wytwarza się nowych powiązań.

Kiedy się przydają?

Techniki pamięciowe można wykorzystywać już od pierwszych klas szkoły podstawowej. Można za ich pomocą uczyć dat, kolejności faktów czy faz procesów biologicznych, mogą pomóc w zapamiętaniu wzorów czy słówek z języka obcego. Możliwości ich stosowania są zależne tylko od naszej wyobraźni i zaangażowania.

Jak stosować?

Pierwszą zasadą mnemotechnik jest to, że każdy mózg zapamiętuje inaczej. Każdy z nas ma inne wspomnienia, inne doświadczenia i co za tym idzie, inne skojarzenia. Dlatego też najtrwalsze połączenia i najsilniejsze ślady pamięciowe są wytwarzane, gdy uczący się sam tworzy własne unikatowe skojarzenia. Należy zachęcać uczniów, by sami wymyślali plastyczne obrazy, a nie opierali się wyłącznie na gotowych przykładach. Sam proces tworzenia skojarzeń może być bardzo wciągający i zabawny.

Druga zasada łączy się z pierwszą. Korzystanie z mnemotechnik powinno być radosne, niepowiązane z mozolnym wkuwaniem reguł. Pozytywne emocjonalne nastawienie, traktowanie jako zabawy, wyzwania spowoduje, że efekty będą zdecydowanie lepsze niż w przypadku klasycznego uczenia się.

Podstawowe zasady

Używając mnemotechnik, trzeba w sposób zorganizowany skorzystać z wyobraźni, by informacje łatwo i szybko zapadły w pamięć. Warto podporządkować się kilku zasadom, które sprawią, że używanie ich będzie przyjemne i bardzo skuteczne:

  1. Ruch i akcja ułatwiają zapamiętywanieJeżeli chcemy, by coś pozostało na długo w pamięci, powinno ono żyć. Ucząc się o bitwie, zamiast czytać kilka razy to samo, lepiej wyobrazić sobie strzelające działa i biegnących ku sobie żołnierzy.
  2. Odniesienie do emocji. Im silniejsze wzbudzi w nas wyobrażenie, tym skuteczniej zostanie zapamiętane. Mogą to być zarówno emocje pozytywne – radość, śmiech, jak i negatywne. Obraz straszny, obrzydliwy, przerażający też bez trudu utkwi w pamięci, nasz mózg nastawiony jest bowiem na zapamiętywanie wydarzeń wzbudzających silne emocje, czyli tych, które są dla nas ważne.
  3. Odniesienie do samego siebie. Lepiej zapamiętamy wyobrażenie, w które jesteśmy osobiście zaangażowani. Odnosząc się do wcześniejszego przykładu – najlepiej wśród poruszającej się tyralierą piechoty umieścić siebie samego.
  4. Łatwiejsze jest zapamiętanie tego, co nietypowe. Wyobrażenia, pod którymi ukrywają się fakty mające zostać utrwalone, powinny być niecodzienne. Lepiej zatem zadziała drzewo fioletowe niż zielone, czy też pasiasty żółto-granatowy pies niż zwykły bury czy łaciaty kundel. Również wprawiane w ruch przedmioty powinny wykonywać czynności niespodziewane.
  5. Unikanie pojęć abstrakcyjnych. Jest to niezwykle ważne – ukryć pojęcie abstrakcyjne pod zrozumiałymi i jak najbardziej konkretnymi symbolami. Tak jak Temida może być symbolem sprawiedliwości, a czerwone serce – miłości, można z pewnością znaleźć jasne i łatwe do zapamiętania skojarzenie symbolizujące utlenianie (np. bąbelki tlenu w wodzie) czy redukcję.

Pierwsze litery

Do najprostszych mnemotechnik należ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy