Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

20 czerwca 2018

NR 27 (Maj 2018)

Przegląd dziecięcych stresów szkolnych

0 73

Od dziesiątków lat stres należy do kluczowych problemów społecznych. Zyskał nawet miano „choroby cywilizacyjnej”, albowiem oprócz negatywnych skutków fizjologicznych, jakie wywołuje, coraz częściej zauważane są niepokojące zmiany w psychice człowieka.

W potocznym rozumieniu stres oznacza coś negatywnego, niemi­łego, a nawet groźnego, coś, co przytrafia się człowiekowi w różnych sytuacjach życiowych, na co dzień, w pracy, w domu, w szkole, w kontaktach z bliskimi i obcymi, zarówno w warunkach całkowitej samotności, jak i obcowania ze światem we wszystkich jego przejawach. Podejście naukowe definiuje stres jako stan mobilizacji sił organizmu, będący reakcją na negatywne bodźce fizyczne i psychiczne, mogący doprowadzić do zaburzeń czynnościowych. Twórca tego pojęcia Hans Selye twierdzi, że stres jest „nieswoistą reakcją organizmu na wszelkie stawiane mu żądanie”1.

Z założenia szkoła powinna być miejscem bezpiecznym i przyjaznym dla uczniów. Niestety, ale niezwykle rzadko się to zdarza. Współczesna szkoła – obok stresorów powstających w rodzinie, wśród rówieśników i trudności osobistych – jest głównym źródłem stresu dla dzieci i młodzieży, co rodzi wiele niekorzystnych

Psycholodzy twierdzą, że nasi uczniowie, na każdym etapie swej edukacji, odczuwają trzy kategorie lęków: lęk przed kompromitacją, lęk przed niepowodzeniem szkolnym edukacyjnym oraz poczucie zagrożenia wynikające z braku zdolności odpowiadających stawianym w szkole wymaganiom. 

symptomów zagrażających ich prawidłowemu rozwojowi emocjonalno-społecznemu. Długotrwały stres demotywuje uczniów do nauki, zmniejsza ich wysiłki i starania o dobre oceny, a nawet przyczynia się do wagarowania i niepoprawnego zachowania. Pojawiają się też dolegliwości psychosomatyczne i niechęć do szkoły. Sytuacje trudne wywołane przez stres prowadzą do zaburzenia procesu kształcenia i wychowania oraz niepowodzeń dydaktycznych. W osobowości ucznia pojawiają się wtedy formy obronne, np. dziecko zaczyna kłamać, uciekać z domu, samookaleczać się, izolować od rówieśników, wagarować. Reakcją psychiczną może być spadek koncentracji uwagi, lęk przed porażką, myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”, postawy roszczeniowe, skupianie się na negatywach, dyskredytowanie pozytywów, zaniedbywanie prac szkolnych, drażliwość, apatia, fantazjowanie itp. Stresory szkolne mogą być także jedną z przyczyn fobii i nerwic szkolnych. Niestety, stres i choroby idą ze sobą w parze nie bez powodu. Stres to nie tylko psychologiczna reakcja na bodziec. To reakcja stresowa całego organizmu – zaczynająca się w ­­­­­­­­­­­­­­­­głowie, ale dotykająca bardzo silnie ­ciała: zwężają się naczynia krwionośne, podnosi się ciśnienie, a puls przyspiesza, oddech także staje się szybszy, we krwi pojawia się kortyzol i adrenalina, silnie pobudzające hormony. Problem zaczyna się, kiedy taki stan alarmu jest chroniczny. Organizm, szczególnie młodego człowieka, nie jest w stanie wytrzymać takiego długotrwałego obciążenia.

Co może zrobić nauczyciel?

Bądźmy realistami – nie da się przeżyć szkoły bezstresowo. Można jednak zadbać o to, by wspólnie z uczniami pracować nad przezwyciężaniem ich stresu, tak by mieli nad nim kontrolę, potrafili zaradzić jego skutkom. Jest to zadanie dla całego grona pedagogicznego, nie tylko dla pedagogów i psychologów – szkolnych specjalistów. Co i jak zrobić, by szkoła nie była stresogenna, by nie była źródłem urazów psychicznych, pogłębiających złe samopoczucie uczniów i niechęć do otoczenia? Od czego warto zacząć? 

  • Po pierwsze: Należy szczególny nacisk położyć na uzupełnienie wiedzy nauczycieli na temat zjawiska stresu, jego mechanizmu i konsekwencji. 
  • Po drugie: Trzeba zebrać od uczniów inform...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy