Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ewolucja

6 sierpnia 2018

NR 18 (Listopad 2016)

Żywe skamieniałości

0 252

Terminem „żywe skamieniałości” nazywamy organizmy, które nadal do dzisiaj żyją, choć właściwie powinny już dawno zniknąć z powierzchni ziemi. Są to relikty zamierzchłych czasów geologicznych, które żyją na ograniczonej przestrzeni i które zatrzymały się w czasie i nie podlegały procesowi ewolucji, dzięki czemu w stanie niezmienionym (budowa ciała, procesy fizjologiczne) dotrwały do naszych czasów.

Najpospolitszym ­przykładem takich właśnie ­organizmów są skrzypłocze (rodzaj Limulus), który ma więcej cech wspólnych ze skor­pionami niż skorupiakami. Żył on jako odrębny rodzaj już w triasie i przez 200 mln lat w formie całkowicie niezmienionej dotrwał do dziś. Na przykład w jeziorze Kyoga w Kotlinie Kongo (środkowa Afryka) żyje jeden z prapłetwców – parapłetwiec wielki  (Protopterus aethiopicus) – pochodząca z dewonu ryba dwudyszna – ewenement na skalę światową. Australia – najmniejszy kontynent na Ziemi – roi się od reliktów, jak stekowce (Monotremata) i torbacze (Marsupalia). Przedstawiciele rzędów żółwi morskich lub krokodyli, które pozostały niezmienione od początku ery mezozoicznej, również do nich zaliczamy. Łodziki (Nautilida), to rząd morskich głowonogów, do którego należy między innymi łodzik piękny (Nautilus pompilius). Ten dziwaczny głowonóg żyjący w około 20 centymetrowej, zwiniętej w jednej płaszczyźnie i segmentowanej muszli, żyje w głębinach Pacyfiku i Oceanu indyjskiego, a pochodzący aż z syluru, to także relikt.  Takim zwierzęciem jest też latimeria, lepiej znana jako Coe­lacanthus, ryba z podgromady trzonopłetwych (Crossopterygii), pochodząca z dewonu; tu wreszcie zaliczyć należy tuatarę (Sphenodon punctatus) z Nowej Zelandii, jedyny przeżytek rzędu gadów ryjogłowych. Tuatara pochodzi z końca ery paleozoicznej i jest starsza od olbrzymich dinozaurów. Jest to jaszczur barwy oliwkowozielonej, około 70 cm długości, mający ślad trzeciego oka – ciemieniowego – na wierzchołku czaszki. Organ ten u wyższych kręgowców przekształcił się w gruczoł zwany szyszynką. W roku 1957 została po raz pierwszy opisana przez Antona Brunna – neopilina (Neopilina galathea). Jest to mały mięczak wyłowiony u wybrzeży Kostaryki przez duński statek oceanograficzny „Galatea”. Po gruntownym zbadaniu okazało się, że neopilina jest jedynym żyjącym przedstawicielem gromady Monoplacophora, wymarłej w paleozoiku. Neopilina jest brakującym ogniwem pomiędzy chitonami a najbardziej pierwotnymi ś...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy