Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

21 czerwca 2018

NR 27 (Maj 2018)

Leśne lekcje

0 260

Już w starożytności odkryto dobroczynny wpływ przyrody na organizm człowieka. Obecne zmiany sposobu życia, aktywności, spędzania czasu wolnego, dominujący siedzący tryb pracy w zamkniętych pomieszczeniach sprawiają, że odkrycie z przeszłości zyskuje wielu zwolenników, przez co staje się znów aktualne. Współczesność to głównie podejmowanie aktywności w środowisku cyfrowym, czego konsekwencją może być odcięcie się od przyrody oraz zespół deficytu natury – termin ten jako pierwszy wprowadził Richard Louv, amerykański pisarz, eseista, dziennikarz. Louv stwierdził, że wiele psychosomatycznych dysfunkcji i zaburzeń rozwojowych może wynikać z braku lub ograniczeń kontaktu dzieci z naturą. Człowiek jest nieodłącznym elementem przyrody, rezygnowanie z kontaktów z nią doprowadza do zaburzeń ludzkiego organizmu. Wszelka aktywność w naturalnym środowisku wpływa na zaspokajanie potrzeby ruchu, wyostrza zmysły, wzmacnia odporność, ma również wpływ na rozwój inteligencji.

Koncepcja Leśnych Szkół (ang. Forest Schools) powstała już w latach 50. XX wieku w Skandynawii jako metoda prowadzenia edukacji przyrodniczej dzieci i młodzieży, również w Walii zyskała w latach 90. XX wieku szczególne miejsce, rozwijania kompetencji społecznych, sprawności fizycznej wiedzy i umiejętności przyrodniczych, dzieci i dorosłych. Leśne szkoły i przedszkola są formą edukacji funkcjonującą również w Japonii, Szwajcarii, Niemczech, Wielkiej Brytanii, USA czy Kanadzie.

Kontakt z przyrodą stał się integralną częścią estetoterapii, przykładem wykorzystującym dobroczynny wpływ lasu na organizm człowieka jest silwoterapia. Ta forma nazywana jest także drzewoterapią i ma ona na celu pobudzanie organizmu do samouleczenia, poprzez przebywanie w obecności drzew i krzewów. Liczne badania naukowe potwierdzają leczniczy wpływ drzew na organizm ludzki. Sylwoterapia wykorzystuje właściwości bakteriobójcze, przeciwzapalne i przeciwbólowe substancji zawartych w liściach, kwiatach i korze wielu drzew, a soki i olejki poprawiają samopoczucie i dodają sił. czerpią przyjemność z przebywania w środowisku leśnym.

Charakterystyka leśnych szkół i przedszkoli

  • Zajęcia odbywają się pod nadzorem wykwalifikowanych opiekunów, z zachowaniem wszelkich zasad bezpieczeństwa wykorzystują tereny leśne.
  • Dominują grupy mało liczne zazwyczaj 10–12-osobowe. Taka liczebność pozwala na swobodę z wykluczeniem ryzyka, nauczyciel ma również szansę na indywidualne poznanie dziecka oraz określenie jego potrzeb i preferencji w zakresie nauki.
  • Dają możliwość spontanicznego doświadczania i poznawania świata za pomocą różnych zmysłów, co jest podstawą kreatywności i rozwoju wyobraźni.
  • Zapewniają regularny kontakt z naturą – bez względu na porę roku i temperaturę.
  • Nie wymagają zapewnienia budynku zazwyczaj znajdują się w zabezpieczonym wiatą miejscu w lesie. Daje to dużą swobodę bez ograniczania ścianami i meblami.
  • Wprowadzają nastrój tajemniczości i przygody, czyli coś co dzieci lubią najbardziej.
  • Kładą nacisk na nieszablonowe działanie, bezpośrednie doświadczanie, samodzielne poszukiwanie odpowiedzi, pracę zespołową i poleganie na sobie.
  • Słyną z hasła ,, Nie ma złej pogody – jest tylko złe ubranie”.
  • Sprzyjają nabywaniu pewności siebie, odporności na choroby, umiejętności koncentracji, pracy zespołowej oraz wymyślaniu gier.
  • Wprowadzają elementy pedagogiki waldorfskiej oraz Montessorii.
  • Wykorzystuje jedynie naturalne pomoce dydaktyczne rezygnując np. z zeszytów i książek.
  • Pozytywnie wpływają na rozwój: świadomości, rozumowania, umiejętności obserwacji, koncentrację, wzrok, umiejętności poznawcze, umiejętność rozwiązywania problemów, umiejętności cieszenia się, odporności na stres.

Dzięki silwoterapii uczniowie: 

  • uczą się przestrzegania zasad bezpieczeństwa,
  • łagodzą negatywne zachowania (nadmierne pobudzenie, apatię, agresję),
  • poprawiają koncentrację uwagi
  • rozwijają aktywność ruchową, 
  • nabywają poczucie bezpieczeństwa, 
  • integrują się ze środowiskiem naturalnym,
  • wzmacniają poczucie własnej wartości,
  • mają możliwość polisensorycznego poznawania świata (faktura, zapach, smak, odgłos).

Propozycje zabaw edukacyjnych

Mapa lasu

Cele:

  • rozbudzanie ciekawości
  • rozwijanie orientacji przestrzennej
  • nabywanie umiejętności pracy w zespole
  • rozwijanie pamięci i koncentracji
  • umiejętność oceniania odległości skali i miejsca

Potrzebne materiały:

  • patyki
  • ołówe 
  • długopis 
  • kartki samoprzylepne

Przebieg:

Wybierz główne miejsce w lesie, bazę, wokół której uczniowie będą prowadzili poszukiwania i będą tworzyli mapę. Każdy uczeń szuka dwóch patyków: jeden długości ręki, a drugi krótszy o połowę. Dłuższe patyki ułóżcie na ziemi, jak szprychy koła rowerowego, a krótszymi połączcie je na obwodzie tego koła. Po wykonaniu koła każde dziecko staje przed swoim krótszym patykiem, mając za sobą trójkąt złożony z dwóch długich i jednego krótkiego patyka. W tym trójkącie położy pięć rzeczy, które znajdzie, idąc 50 metrów przed siebie. Każdy idzie na wprost przed siebie w linii prostej 10 metrów – można je zmierzyć krokami – i zatrzymuje się. Podnosi coś, co tam zobaczy, na przykład liść, patyk, kamyk, łupinę orzecha czy szyszkę i tak dalej aż zbierze 5 rzeczy. Pierwszą rzecz kładziemy najbliżej środka koła, drugą nieco dalej w stronę krawędzi, i tak po kolei wszystkie pięć przedmiotów, aż ostatni znajdzie się przy krótkim patyku na obwodzie koła. Jeśli ktoś zauważył wodę, rysuje falowaną linię na ziemi obok przedmiotu znalezionego w jej pobliżu. Mając gotową mapę omówcie znalezione przedmioty – do czego służą w przyrodzie, jak mogą posłużyć człowiekowi oraz zwierzętom? Czy ktoś szczególnie lubi któryś znaleziony przedmiot i dlaczego? Możecie też porozmawiać o tym, czego człowiek potrzebuje, żeby przeżyć w lesie. Jakich na przykład potrzebujemy materiałów do zbudowania sobie schronienia? Jakie rośliny można bezpiecznie jeść?

Poszukiwania żołędzi

Cele:

  • rozwijanie wyobraźni
  • kształtowanie orientacji przestrzennej
  • usprawnianie pamięci

Potrzebne materiały:

  • mała torebka
  • pojemnik
  • wiaderko dla każdego 

Przebieg:

Wyobraźcie sobie, że jesteście wiewiórkami, jest jesień, a wy zbieracie żołędzie i ukrywacie je, tak żeby móc je wykopać i zjeść w zimowych miesiącach, gdy wokół jest mało jedzenia. Wybierzcie sobie dobrą kryjówkę, której nie znajdą inne wiewiórki ani nikt inny zainteresowany waszymi zapasami (na przykład ptaki).

Każda wiewiórka znajduje dąb, zbiera pod nim z ziemi 5–10 żołędzi i wkłada je do torebki lub pojemnika. Kto ma już swoje żołędzie, rozgląda się wokół w poszukiwaniu dobrego miejsca na ich schowanie. Upewnia się, że nikt nie widzi, gdzie je ukrył. Trzeba zapamiętać wszystkie szczegóły otoczenia, które pomogą później odnaleźć to miejsce.

Po wykonaniu zadań wszyscy idą na spacer po okolicy. Następnie wracamy do miejsca, gdzie schowane są smakowite żołędzie. Dzieci zbierają ukryte skarby. 

Łowcy trofeów z żołędzi

Cele:

  • rozwijanie umiejętności posługiwania się zmysłami
  • rozwijanie aktywności
  • rozwianie umiejętności i skupienia
  • nabywanie umiejętności klasyfikowania przedmiotów

Potrzebne materiały:

  • karta z pomysłami dla każdego zes­połu
  • ołówki 
  • tasiemka do zawieszenia kart na szyi

Przebieg:

Każdy zespół poszukuje 9 rzeczy; na karcie z pomysłami możemy umieścić następujące pozycje: coś okrągłego, zielonego, liść dębu, szyszka sosny, kora, kolczasty liść, walony pień, mech, coś szumiącego, skrzypiącego. Dzieci ruszają na poszukiwania, prowadzący czuwa nad ich bezpieczeństwem. Po zakończeniu omówcie z dziećmi przebieg „polowania”. Odszukanie czego było najtrudniejsze? Co każde dziecko najbardziej lubi? Czy jest coś, czego nie mogły znaleźć, i dlaczego? Jak się czuły, szukając i znajdując przedmioty? Można opowiedzieć coś ciekawego o każdej poszukiwanej rzeczy, aby wzbudzić w dzieciach entuzjazm i pogłębić ich związek z przyrodą. Oto kilka przykładów na początek:

  • Dąb szypułkowy żyje przeciętnie 500 lat, ale w Bułgarii rośnie dąb mający już 1700 lat.
  • Kolczaste liście chronią roślinę przed zjedzeniem przez pasące się zwierzęta.
  • Spróchniały pień jest domem dla licznych owadów, mchów i porostów oraz grzybów. One z kolei mogą być pożywieniem dla innych gatunków, na przykład ptaków, które uwielbiają owady.

Pamięć fotograficzna

Cele:

  • kształtowanie pamięci
  • nabywanie umiejętności kojarzenia i klasyfikowania
  • rozwijanie pamięci i skupienia
  • nabywanie umiejętności pracy w zespole
  • rozwijanie aktywności
  • Potrzebne materiały:
  • dwa kawałki materiału takiej wielkości, aby pomieścić i przykryć 10 przedmiotów 
  • jedna mała torebka dla każdego uczes­tnika

Przebieg:

Każdy uczestnik przyjmuje na siebie rolę aparatu fotograficznego, zapamiętując w myślach obraz jakiegoś naturalnego obiektu, który mu został pokazany. Dzieci uważnie oglądają przedmiot, rozpoznają, co to jest, a potem szukają takiego samego w najbliższym terenie. W ten sposób bezpośrednio poznają i doświadczają tych obiektów, odczuwają z nimi prawdziwą łączność, a to z kolei prowadzi do prawdziwego zrozumienia wartości przyrody i troszczenia się o nią. Umiejętność zauważania podobieństw i różnic oraz kojarzenia jednej rzeczy z drugą może okazać się pomocna również w innych dziedzinach, na przykład w nauce alfabetu we wczesnych latach życia, a później pisania i matematyki. Uczniowie rozpoczynają poszukiwania w najbliższym otoczeniu. Znaleziskami mogą być: kamyki, szyszki, patyki, orzechy, źdźbła trawy i tym podobne (byle nie było pod ochroną ani trujące). Nauczyciel układa przedmioty na jednym kawałku materiału i przykrywa drugim. Prosi dzieci, by wyobraziły sobie, że są aparatem fotograficznym. Następnie odsłania eksponaty i...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy