Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekologia

7 września 2018

NR 14 (Marzec 2016)

O świadomości i edukacji ekologicznej na przestrzeni czasu

0 34

Największy rozwój świadomości ekologicznej datuje się na XX w. W krajach wysoko rozwiniętych oraz bogatych społeczeństwach zaczęła szerzyć się myśl ekologiczna. Za ważne czynniki sprzyjające temu zjawisku można uznać globalizm, rozwój mass mediów, a także wzrost ilości osób wykształconych. 

Od powstania gatunku Homo sapiens Ziemia zmieniała swoje oblicze. Gatunek ten jak żaden inny starał się podporządkować sobie otaczający świat. Czerpał z zasobów środowiska, zmieniając stosunki wodne, parametry glebowe, hodując i modyfikując zwierzęta oraz ­rośliny. Jednak jedna z największych zmian nastąpiła w krajobrazie. Silny rozwój mózgu człowieka pozwalał mu na coraz lepsze rozumienie zjawisk w przyrodzie, a także oceny przydatności poszczególnych jej elementów. Przyczyniało się to do wzrostu natężenia wykorzystania poszczególnych komponentów środowiska przyrodniczego. Początkowo zastosowane drewno, np. do budowy i ogrzewania domów, zostało zastąpione przez kamień, cegłę, cement. Natomiast do ogrzewania budynków zaczęto wykorzystywać źródła kopalne, takie jak węgiel kamienny, brunatny, ropę naftową, gaz ziemny. Po dość długim czasie rabunkowej gospodarki człowiek zauważył, że jest komponentem środowiska przyrodniczego, a działania niszczące naturę uderzają w niego samego. Zrodziły się idea ochrony środowiska, wyhamowania korzystania z jego zasobów, a także myśl edukacji ekologicznej. Ta ostatnia miała skutkować wzrostem świadomości prośrodowiskowej w społeczeństwach, ponieważ oddziaływanie jednostki na przyrodę zależy od jej wiedzy ekologicznej, postępowania zgodnie z zasadami ekoetyki, a także poczucia odpowiedzialności za stan otaczającego świata. 

Czym jest świadomość ekologiczna?

Największy rozwój świadomości ekologicznej datuje się na XX w. W krajach wysoko rozwiniętych oraz bogatych społeczeństwach zaczęła szerzyć się myśl ekologiczna. Za ważne czynniki sprzyjające temu zjawisku można uznać globalizm, rozwój mass mediów, a także wzrost ilości osób wykształconych. 

Jak rozumieć pojęcie świadomość ekologiczna? W starożytności i średniowieczu słowo świadomość odnosiło się do funkcji jaźni. Oznacza to, że człowiek jako istota rozumna, moralna i działająca jest odpowiedzialny zarówno za czyny, jak i ich skutki. Świadomość ekologiczna w tym przedkartezjańskim znaczeniu związana jest z moralnym ustosunkowaniem się człowieka do przyrody. Natomiast nowożytne słowo świadomość odnosi się do funkcji kultury. Kontekst ten pokazuje powiązania odczuć, doznań, emocji z obowiązującymi normami czy wartościami. Natomiast termin ekologia został wprowadzony przez Ernesta Haeckela już w 1866 r., lecz w 1869 sformułował on dokładniejszą definicję pojęcia – ekologia zajmuje się badaniem wszystkich stosunków zwierzęcia z otaczającym je środowiskiem organicznym i nieorganicznym. Jednak po upływie lat i wielu próbach sprecyzowania znaczenia tego terminu, przyjęto, że ekologia powinna być rozumiana jako nauka o interakcjach, które to determinują rozmieszczenie i liczebność organizmów. Przedmiotem badań tej nauki stała się struktura przyrody, a także relacje pomiędzy poszczególnymi jej komponentami. Do ważnych zagadnień leżących w kwestii ekologii należy poszukiwanie związków, wzorców, a także stawianie prognoz na ich podstawie z wnioskowaniem naukowym.

Istnieje wiele definicji świadomości ekologicznej. Jedna z nich traktuje o tym, że jest to stan refleksji nad relacją człowiek – środowisko (...) jako pole aktualnego lub potencjalnego działania i oddziaływania człowieka (A. Biela, Świadomość ekologiczna w ujęciu wielowymiarowym [w:] Ochrona środowiska w nauczaniu i wychowaniu. Materiały 
II Ogólnopolskiej Konferencji). Zauważyć można, że kładzie ona nacisk na środowisko będące źródłem zasobów, z którego człowiek korzysta. Kolejna z definicji mówi o tym, że świadomość ekologiczna jest zespołem informacji i przekonań na temat środowiska naturalnego oraz postrzeganiem związków między stanem i charakterem środowiska naturalnego a warunkami i jakością życia człowieka (T. Burger, Świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego). Jednakże naj­obszerniejsze znaczenie świadomości ekologicznej można określić jako całokształt uznawanych idei, wartości, opinii o środowisku przyrodniczym i rozwoju człowieka (społeczeństwa), wspólnych dla określonych grup w danym okresie historycznym (T. Burger, Świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego). 

Różnorodny sposób ujęcia definicji świadomości ekologicznej na przestrzeni czasu spowodował, że współcześnie wyróżnia się kilka typów świadomości ekologicznej. Zostały one zestawione w poniższej tabeli.

Myśl o świadomości ekologicznej, wraz z upływem czasu, ewoluowała. Przedstawione jej typy różnią się między sobą. Jednak wydaje się, że jej głównym celem powinna być ochrona środowiska zmierzająca do zachowania go w jak najlepszym stanie dla następnych pokoleń.

Jak rozumieć edukację ekologiczną?

Edukacja ekologiczna (środowiskowa, sozologiczna, ekoedukacja) jest rozumiana jako wychowanie i wykształcenie człowieka nieobojętnego na środowisko przyrodnicze. Idea ta powstała w latach 60. XX w. 

Na edukację składa się wychowanie oraz nauczanie. Rola wychowawcza edukacji ekologicznej akcentuje jej wkład w ks...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy