Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekologia

4 lipca 2018

NR 25 (Styczeń 2018)

Ogród szkolny – projekt jako edukacyjna mapa myśli

0 266

W nowej podstawie programowej dla kl. IV–VIII szkół podstawowych i w tej, która niedługo przestanie obowiązywać dla przedmiotów przyroda w kl. IV–VI oraz biologia w gimnazjum, dużą wagę przywiązuje się do szeroko rozumianych projektów edukacyjnych. Działania w ich obrębie pozwalają lepiej poznać zainteresowania i charaktery podopiecznych. Opisany w niniejszym artykule pomysł na wykonanie projektu, w ramach którego uczniowie urządzają szkolny ogród, może być analizowany interdyscyplinarnie i wszechstronnie. Podczas jego trwania zrealizować można podstawowe założenia z aktualnie obowiązujących aktów prawnych oraz tych nowych, np. z preambuły podstawy programowej kształcenia ogólnego dla kl. IV–VIII szkoły podstawowej. W ten sposób rozbudza się u uczniów ciekawość poznawczą oraz motywację do nauki, a także zagwarantuje wszechstronny rozwój osobowy, który osiągnięty zostanie poprzez doświadczenie, pracę w grupie i warsztaty terenowe. Natomiast indywidualizacja nauczania oraz podział ról spowoduje, że zarówno wzrokowcy, słuchowcy oraz kinestetycy będą wykorzystywali w pełni swoje predyspozycje.

Nowa podstawa programowa a praca metodą projektu

Wspomniana preambuła podstawy programowej kształcenia ogólnego w kl. IV–VIII szkoły podstawowej ma na celu wszechstronny rozwój osobowy ucznia przez pogłębianie wiedzy oraz zaspokajanie i rozbudzanie jego naturalnej ciekawości poznawczej. Osiągnięcie tego założenia jest jak najbardziej możliwe dzięki stosowaniu metody projektu edukacyjnego, podczas którego uczniowie nie tylko przyswajają wiedzę, ale i nabywają kompetencje, takie jak komunikacja, praca w grupie, stosowanie różnorodnych metod badawczych, a przede wszystkim zapoznanie się z metodyką projektową i prawidłowe planowanie prowadzonego przez siebie przedsięwzięcia. Zarządzanie projektem, spisanie harmonogramu prac, podział ról oraz komunikacja w grupie sprzyjają rozwijaniu kompetencji społecznych oraz przygotowuje do wyzwań życia dorosłego. Działania te z kolei wpływają na budowanie u ucznia postawy: kreatywnego, odpowiedzialnego za siebie i zespół, umiejętności rozwiązywania problemów, terminowości i przedsiębiorczości. Podczas pracy tą metodą nauczyciel może indywidualizować proces kształcenia, rozwijając u uczniów określone cechy. Ważnym elementem projektu jest także dokonywana samoocena, która może mieć wpływ na poczucie własnej wartości. 

Przedmioty science cechuje duże powinowactwo do realizacji metody projektu. Każdy z nich w ciekawy sposób buduje u uczniów chęć poznania świata, a także odpowiedniej postawy – człowieka odpowiedzialnego i świadomego. Zagadnienia przedmiotów biologia i przyroda nasycone są treściami dotyczącymi wiedzy i umiejętności, które oddziałują na całe życie człowieka, rozpoczynając od różnorodności przyrodniczej przez anatomię i zdrowie, kończąc na zależnościach panujących w otaczającym świecie. W zrozumieniu wspomnianych treści programowych pomaga bogaty wachlarz form i metod kształcenia, od wiedzy i analizy źródeł danych do planowania, doświadczenia i praktyki. Nauczyciele – przyrodnicy w swoim fachu muszą być z zasady interdyscyplinarni, inaczej wykładany przez nich przedmiot nie jest rozumiany jako kompatybilna całość, a jako wyrwany z kontekstu fragment, który znika w przestrzeni mnogości informacji szkolnej. Scalaniu wiedzy science do tej pory służył przedmiot przyroda w kl. IV–VI, obecnie ciężar tej funkcji spoczywać będzie na nauczycielach przedmiotów, które powracają do szkół podstawowych.

W jaki sposób szukać inspiracji do pracy metodą projektu edukacyjnego? Najwłaściwszym będzie rozpocząć od dokładnej analizy podstawy programowej uczonych przedmiotów. 

Organizacja ogrodu szkolnego jako przykład projektu edukacyjnego

Realizacja projektu szkolnego ogrodu, gdzie uczniowie będą poznawać m.in. metody pielęgnacji gleby, florę, rozwój roślin, wpisuje się w kanon założeń podstawy programowej jeszcze aktualnej dla przyrody kl. V–VI oraz nowej dla przyrody kl. IV i biologii V–VIII. W wymaganiach ogólnych nowej podstawy programowej z biologii możemy przeczytać, że uczeń zna różnorodność biologiczną oraz podstawowe zjawiska i procesy biologiczne, tym samym wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w wybranych organizmach i w środowisku, a także przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem. Wszystkie wymienione wymagania doskonale wkomponowują się w mapę myśli tworzącą projekt dotyczący powstania ogrodu. 

Przeprowadzanie prac przygotowujących glebę, prowadzenie obserwacji oraz wyciąganie wniosków dotyczących miejsca założenia ogrodu, siania odpowiednich gatunków w swoim sąsiedztwie, sposobu przeprowadzania prac pielęgnacyjnych, obserwacje makroskopowe czy mikroskopowe rozwijających się roślin oraz gęstości wysiewania nasion, spełniają wymagana aktualnej, jak i nowej podstawy programowej. Uczniowie, omawiając prace związane z przygotowaniem i pielęgnacją ogrodu, dyskutowali, określali zagrożenia, planowali zadania, po czym jeszcze w maju przyszła pora na pierwsze obserwacje i dokumentacje, a nawet smakowanie rzodkiewek z własnej uprawy.

Ważnym punktem na mapie prac uczniów było wysiewanie roślin, ponieważ musieli oni posługiwać się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych, m.in. odczytywali, analizowali, interpretowali i przetwarzali informacje tekstowe, graficzne oraz liczbowe umieszczane na opakowaniach nasion (czas i głębokość wysiewu). Ta część prac w swoisty sposób oddzielała okres przygotowań gleby i jej obserwacji od docelowej analizy rozwoju roślin. Nie należy zapominać, że w czasie trwania projektu uczniowie muszą pracować wielopoziomowo, ponieważ praktycznie w tym samym okresie poszukiwali odpowiedzi na pytania o tempo i czas wzrostu różnych gatunków roślin, zapotrzebowanie na substancje odżywcze, zapoznawali się z budową i funkcją morfotycznych elementów roślin, poznając i posługując się przy tym fachowym nazewnictwem biologicznym. 

Oczywistym jest, że przy realizacji tego projektu nie mogło zabraknąć zagadnień związanych z rozumowaniem i zastosowaniem nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych oraz wyjaśniania związków przyczynowo-
-skutkowych. Należy zauważyć, że przy formułowaniu wniosków i ocenie obserwacji uczniowie samodzielni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy