Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

8 sierpnia 2018

NR 18 (Listopad 2016)

Świąteczne odkrycia

0 55

Choinka w doniczce – to dobrze czy źle? Skąd się biorą dziurki w pierniczkach i innych wypiekach? Czy gorące potrawy można mieszać każdą łyżką? Skąd wziąć złotą rybkę na świąteczny prezent dla mamy? Na te z pozoru łatwe pytania mali odkrywcy mogą znaleźć odpowiedzi podczas przygotowań do zbliżających się świąt Bożego Narodzenia.

Choinka w doniczce

To dobrze czy źle? I dobrze, i źle. Dobrze, bo jest szansa, że życie i piękny wygląd ślicznej choinki nie kończy się wraz z zakończeniem świąt. Jeśli świąteczne drzewko zakupione w doniczce nie będzie zbyt długo przetrzymywane w bardzo ciepłym pomieszczeniu i zaraz po Bożym Narodzeniu zostanie przesadzone do ziemi, wówczas jest nadzieja, że przyjmie się i będzie rosło. I z tą właśnie myślą ludzie kupują choinki w doniczkach. Niestety, często zdarza się, że mimo podlewania i stosowania się do zaleceń dotyczących uprawy tej rośliny świerk przesadzony do ziemi choruje, gubi igły i zasycha. A dlaczego? Przyczyna zwykle tkwi w doniczce. O co chodzi z tą doniczką? Aby odpowiedzieć na to pytanie, mali odkrywcy muszą dokładnie obejrzeć korzenie świerka, przeczytać informacje na ten temat (np. z internetu) i wyciągnąć odpowiednie wnioski. 

W celu znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy świerk w doniczce to dobre rozwiązanie, czy nie, należy przygotować:

  • starannie wykopany z ziemi kilkuletni świerk (chodzi o to, by nie został uszkodzony system korzeniowy);
  • doniczki różnych kształtów i rozmiarów;
  • ziemię (najlepiej przywiezioną z lasu, ale może też być z ogrodu lub zakupiona w sklepie);
  • lupy;
  • różne źródła informacji naukowej na temat świerka.

Najpierw mali odkrywcy zdobywają wiedzę na temat świerka, ze szczególnym zwróceniem uwagi na budowę zewnętrzną jego korzeni. Następnie uważnie oglądają korzenie przygotowanego świerka. Kolejnym krokiem będzie wybór odpowiedniej doniczki w celu posadzenia przygotowanej rośliny. 

Co się okaże? Tylko niektóre doniczki nadają się do posadzenia świerka. Pozostałe – choć są stosunkowo duże – w tym akurat wypadku są nieprzydatne.

Dlaczego? Dlatego że świerk ma system korzeniowy typu talerzowego, a to znaczy, że jego korzenie nie wrastają w ziemię zbyt głęboko, lecz rozrastają się szeroko w glebie, tworząc strukturę przypominającą talerz. Tak więc do posadzenia świątecznego świerka nadają się doniczki stosunkowo szerokie i niekoniecznie bardzo głębokie. Tymczasem w sprzedaży często oferuje się drzewka w dość wąskich, wysokich doniczkach. A to oznacza, że korzenie posadzonej choinki są albo bardzo mocno ściśnięte, albo po prostu mocno poobcinane. Co to oznacza dla rośliny? Męczy się, ma za mało wody i soli mineralnych, jest okaleczona. Jeśli uwzględnimy szok spowodowany różnicą temperatur, na jakie jest narażone świąteczne drzewko, to nie będziemy mieli problemu z wyjaśnieniem, dlaczego drzewko w doniczce to niekoniecznie najlepsze rozwiązanie. 

A to ciekawe...

✓Świerki należą do drzew najczęściej wyrywanych przez wichurę. Dzieje się tak właśnie z powodu płytkiego systemu korzeniowego (korzenie świerka pospolitego zwykle nie przekraczają głębokości 40 cm) i korony tego drzewa, która jest znacznie bardziej rozbudowana niż system korzeniowy. Niestety, musi tak być, ponieważ świerk lubi żyzną glebę, a te wymagania spełnia tylko górna jej warstwa. 


✓Znanych jest 35 różnych gatunków świerka, ale w Polsce w stanie dzikim rośnie tylko jeden gatunek – świerk pospolity. Wiele pozostałych gatunków też może rosnąć w naszym kraju, pod warunkiem że zostaną posadzone przez człowieka.

Dziurki w pierniczkach i innych wypiekach 

Podczas przygotowywania świątecznych wypieków warto poruszyć z odkrywcami temat dziurek w cieście. Potrzebne są czy nie? A jeśli tak, to skąd się biorą? Po przeprowadzeniu eksperymentów wszystko się wyjaśni.

Eksperyment I

Potrzebne będą: 

  • 1/2 szklanki octu;
  • 2 łyżeczki sody oczyszczonej;
  • cienka gumowa rękawiczka;
  • słoik.

Dzieci wlewają do słoika ocet, wsypują sodę oczyszczoną i nakładają na szyjkę słoika rękawiczkę. Delikatnie potrząsają słoikiem. Po krótkim czasie okazuje się, że rękawiczka sama się nadmuchuje. 

Dlaczego? Dlatego że po zmieszaniu octu i sody zachodzi reakcja chemiczna, w wyniku której wydziela się niewidoczny gaz nazywany dwutlenkiem węgla. Gdy gazu powstaje coraz więcej i nie mieści się on wewnątrz słoja, zaczyna wędrować do góry, nadmuchując jednocześnie gumową rękawiczkę. Jeśli do ciasta na pierniczki dodamy trochę sody i octu, gaz powstający w wyniku reakcji tych składników będzie wędrował do góry i spowoduje unoszenie się cząsteczek ciasta, czyli jego spulchnianie. I to jest wyjaśnienie, dlaczego w pierniczkach są dziurki. 

Eksperyment II
Celem tego eksperymentu będzie wyjaśnienie, jaką funkcję pełnią w cieście drożdże. 

Potrzebne będą: 

  • mąka;
  • 3 łyżeczki drożdży;
  • ciepła (ale nie gorąca!) woda;
  • 5 łyżeczek cukru; 
  • 2 słoiki; 
  • 2 miseczki;...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy