Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

10 września 2018

NR 13 (Styczeń 2016)

Okiem nauczyciela – praktyka, czyli modelowa biogazownia w świecie przyrody

285

Podstawa programowa i propozycje zagadnień do nauczania przyrody w szkole ponadgimnazjalnej dają duże możliwości rozwoju zainteresowań ucznia. 
Powstaje pytanie, czy wybierane przez nauczycieli zagadnienia spełniają te kryteria? Słuszną odpowiedzią jest właściwe problematyzowanie interdyscyplinarnych zagadnień. Wybierając treści nauczania do wspomnianego przedmiotu, należy poruszać się w obrębie wszystkich dyscyplin przyrodniczych. Dobrym modelem do realizacji dużego bloku tematycznego w obrębie przedmiotu przyroda jest przykład bioodpadów i biogazowni. 

Omawiając te zagadnienia, można zaznaczyć, że w Polsce według założeń programu rozwoju sieci biogazowych planuje się budowę instalacji do odzysku biogazu średnio jedną w każdej gminie. 

Zagadnienia poruszane w obrębie przedmiotu przyroda dotyczą zarówno biologii, chemii, fizyki, jak i geografii, a rozwijanie tematów wynikających z realizowanych zagadnień powinno przenikać kolejne dyscypliny naukowe, w tym także humanistyczne. Wydaje się więc, że przykład bloku tematycznego związanego z bioodpadami to idealny model do przeprowadzenia lekcji w ramach przedmiotu przyroda. 

Rozpoczynając cykl zajęć roboczo nazwany Dostrzec bioodpady, należy zacząć od wspominanego humanistycznego bloku przedmiotów. W tym wypadku zagadnienia dotyczyć będą historii wykorzystania odpadów organicznych do wytworzenia energii czy nawozu. Metody te są znane już od starożytności. Persowie wykorzystywali fermentację do ogrzewania swoich domostw, a z kolei Rzymianie kompostowali bioodpady. Pomysłowość starożytnych ludów w XIX–XX w. została wykorzystana najpierw w zapewnianiu ciepła pojedynczym domostwom, a następnie na skalę przemysłową, np. w Indiach czy Anglii, gdzie powstająca w biogazowniach energia zasilała lampy uliczne. Omawiając oś czasu oraz globalny zasięg problemu, można zejść na poziom bliższy uczniom, lokalny, krajowy – Poznań jako pierwsze miasto w Polsce gospodarczo wykorzystywał powstający z bioodpadów biogaz. Poruszając te zagadnienia, należy odnieść się także do innych państw wysoko rozwiniętych, czyli udać się w nurt geografii ekonomicznej, podając przykład Niemiec jako państwa inwestującego w alternatywny rodzaj energii, którą jest biogaz. Inwestycje, zmiany prawne oraz gospodarka odpadami na terenie naszych zachodnich sąsiadów spowodowały rozwój sieci elektrowni tego typu, dając impuls do jej rozwoju także w Polsce. 

Przedstawiony zarys treści wstępnych pokazuje różnorodność zagadnień, w obrębie których, w ramach jednego centralnego hasła, można zbudować cykl lekcji. Wyszukiwanie przez nauczycieli zagadnień, które spełniają tego typu warunki, jest jednym z kluczy do sukcesu dydaktycznego szeroko rozumianego przedmiotu przyroda.

Kolejnym etapem omawiania zagadnień związanych z opisywanym cyklem zajęć są te związane z energią odnawialną oraz nieodnawialną. Informacje te powinny być uczniom znane z III eta­-
pu nauczania, na IV poziomie należy je rozszerzyć o nowe wiadomości. Następnym krokiem jest kategoryzacja problemów, w obrębie których uczeń będzie się poruszał. Wśród takowych można wymienić zależności między aspektami społecznym, ekonomicznym oraz środowiskowym. Wynikają one z produkcji i zastosowania energii z bioodpadów. Wiadomości te powodują, że uczeń jest blisko wydarzeń ważnych dla niego samego, lokuje siebie w czasie i przestrzeni, a każdy z omawianych aspektów bezpośrednio go dotyczy. Omawiając te zagadnienia, można zaznaczyć, że w Polsce wg założeń programu rozwoju sieci biogazowych planuje się budowę instalacji do odzysku biogazu średnio jedną w każdej gminie. W tej części omawianych zagadnień wiąże się sprawy ochrony środowiska i lokalnych społeczności, a zaznajomienie uczniów ze stwierdzeniem „myśl globalnie, działaj lokalnie” nawiązuje do wspominanej przeze mnie idei lekcji interdyscyplinarnych, podczas których z jednego problemu wynikają kolejne, które należy zinterpretować.

Do tej pory uczeń poruszał się w obrębie kilku przedmiotów, następne zagadnienie na pozór może wydawać się stricte science – technologia procesu fermentacji metanowej. Analiza jej wad i zalet, która w zakresie treści mieści w sobie zagadnienia fizyko-chemiczne oraz biologiczne, zakończona analizą SWOT powoduje, że ważnym zagadnieniem staje się środowisko lokalne. Analiza ta może dotyczyć możliwości inwestycji lokalnego środowiska w instalację do odzysku biogazu. Zadanie to pozwoli wyciągnąć uczniom wnioski z omawianych zagadnień oraz uargumentować swoje stanowisko w sprawie: być za czy przeciw budowie biogazowni w okolicy miejsca ich zamieszkania.

Praca w grupach przy zagadnieniach omawianych w obrębie tematyki biogazu daje wiele możliwości. Postawienie uczniom pytania: być za czy przeciw budowie biogazowni w okolicach miejsca zamieszkania, powoduje uruchomienie fabryki pomysłów. Powstałe argumenty zapisywane na kartkach uczniowie mogą sortować na grupy i kategoryzować, tworząc zbiory i podzbiory. Działanie to rozwija logiczne myślenie, w wyniku którego może powstać mapa myśli czy drzewo decyzyjne.

Prezentowana tematyka wpisuje się w kanon lekcji aktywizujących, gdzie dominuje dyskusja czy pogadanka, jednakże ciekawym rozwiązaniem jest wprowadzenie do omawianego cyklu zagadnień z pograniczna matematyki i konstruowania – tworzenie makiety biogazowni. Jest to dobry argument do charakterystyki etapów powstawania biogazu, czyli od etapu składo...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy