Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

14 sierpnia 2018

NR 17 (Wrzesień 2016)

Trochę Zielona Szkoła. Pomysł na powtórzenie w terenie

0 176

Po wakacjach pogoda najczęściej dopisuje i mamy wtedy często czas na Zieloną Szkołę, połączoną z wyjazdem poza miejsce zamieszkania. Ale co zrobić, kiedy z różnych powodów taki wyjazd nie jest możliwy? Oto propozycja: należy zorganizować Trochę Zieloną Szkołę, czyli taką, w której zajęcia odbywają się w pobliżu miejsca zamieszkania uczniów, ale dzieci nocują w domu, a na wybrane posiłki, np. na obiad, przychodzą do szkolnej stołówki. Jest to rozwiązanie wielokrotnie sprawdzone przez autorkę niniejszego artykułu i godne polecenia. 

Przygotowanie zajęć mających na celu powtórzenie wiedzy i utrwalenie umiejętności wymaga od nauczyciela dużego wysiłku i pomysłowości. Chodzi o to, by tego typu zajęcia nie były nudne i nie kojarzyły się tylko z tym, co już było i z przygotowaniem do sprawdzianów pisanych w szkolnych ławkach. 

Planowanie zajęć powtórzeniowych w terenie może przy tym okazać się fascynującą pracą twórczą, polegającą na sztuce umiejętnego łączenia bogactwa Małej Ojczyzny z wybranymi zagadnieniami zawartymi w Podstawie Programowej, a niekiedy wykraczającej poza nią. Bywają przecież uczniowie, którzy już na szkolnym starcie umieją bardzo dużo i nauczyciel ma obowiązek zadbać o to, by nie nudzili się na zajęciach, ale sięgali po nową wiedzę i umiejętności.

Zamieszczone niżej propozycje zadań stanowią przykłady wykorzystania walorów najbliższego środowiska do utrwalenia wybranych wiadomości i umiejętności, zdobytych w ciągu roku szkolnego. Zadania są dobrane w taki sposób, aby pokazać, że każdy zakątek naszego kraju jest kopalnią pomysłów na niezapomniane zajęcia powtórzeniowe. 

Kilka podstawowych zasad dotyczących organizacji Trochę Zielonej Szkoły

  1. Zajęcia w Trochę Zielonej Szkole powinny trwać 4–5 dni (chodzi o wyraźny odpoczynek od siedzenia w szkolnych ławkach w czasie, gdy na podwórku jest ciepło, a przyroda zaprasza do siebie na wszystkie możliwe sposoby: śpiewem ptaków, zapachami, pięknem kwiatów i liści, szumem rześkiego wiatru).
  2. Czas rozpoczęcia, trwania i zakończenia zajęć powinien pokrywać się z czasem przewidzianym na zwykłe zajęcia szkolne (należy przewidzieć to, że uczniowie uczestniczą w zajęciach pozalekcyjnych w szkole, domach kultury, itp.)
  3. Do organizacji zajęć należy włączyć uczniów, rodziców, w miarę możliwości innych nauczycieli oraz osoby i ­­­­instytucje działające na rzecz oświaty, np. leśników, pracowników muzeów, domów kultury, itp.
  4. Rozpoczęcie zajęć poprzedza opracowanie kontraktu, co ułatwi dalszą pracę.
  5. Każdy uczeń przychodzi na zajęcia w odpowiednim stroju i obuwiu, z wyposażeniem w suchy prowiant i wodę, sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji zadań przewidzianych na dany dzień.
  6. Zakres powtarzanych treści należy dostosować do wieku i możliwości uczniów.
  7. Pomimo, że zajęcia w Trochę Zielonej Szkole mają charakter głównie powtórzeniowy, należy zadbać o to, by w każdym dniu ich trwania pojawiła się choćby maleńka porcja nowej wiedzy, nowych umiejętności i nowych odkryć.
  8. Podczas zajęć w Trochę Zielonej Szkole wskazane jest przeprowadzenie kilku małych sprawdzianów (niekoniecznie na kartkach czy w zeszytach) – ustne, zespołowe formy, połączone z praktycznym działaniem będą szansą na otrzymanie dobrych ocen przez wszystkie dzieci, także te, którym pisanie i praca indywidualna sprawiają trudności. 
  9. Należy czuwać nad tym, by wszyscy uczniowie na miarę swoich możliwości angażowali się w przebieg zajęć. 

Podczas zajęć w terenie nie ma czasu na błądzenie

Jak wyznaczyć kierunki w terenie? Uczniowie z reguły znają kilka sposobów wyznaczania kierunków, ale proponuję, aby odpowiedzi na to pytanie dzieci poszukały w rozmaitych źródłach informacji naukowej. Zadanie należy potraktować jako przygotowanie do zajęć. Potem – już podczas zajęć należy zweryfikować wiedzę w terenie, wykorzystując zarówno obserwacje i działania zgodnie z instrukcjami, jak i kompas (do sprawdzania prawidłowości wyznaczonych kierunków).

Podczas zajęć potrzebne będą: kompas, zegarki ze wskazówkami, instrukcje w formie rysunków do wyznaczania kierunków świata za pomocą zegarków i słońca (dla każdego ucznia).

Przebieg zajęć:
Zajęcia należy zacząć od prezentacji pracy domowej – zgromadzenia różnych sposobów wyznaczania kierunków świata. Oto przykłady:
✔w słoneczny dzień 

  • za pomocą cienia – w południe stajemy tyłem do słońca – nasz cień będzie wskazywał Północ, za nami będzie Południe, lewa ręka wskaże Zachód, prawa – Wschód;
  • za pomocą zegarka ze wskazówkami i Słońca – wycelować wskazówkę godzinową zegarka w stronę Słońca; podzielić na połowę kąt między wskazówką godzinową a godziną 12:00 na tarczy zegara – linia podziału zakończona strzałką wskaże Południe; po przeciwnej stronie będzie Północ; jeśli staniemy twarzą do Północy, pozostałe kierunki nazwiemy podobnie jak przy pomocy cienia;

    Rys. 1. Instrukcja – jak określamy kierunki świata o różnych porach dnia – z wykorzystaniem słońca i zegara tarczowego
  • z wykorzystaniem pór dnia – rano Słońce jest zawsze na Wschodzie, po południu – na Zachodzie;

✔w nocy (pomimo, że zajęcia odbywają się w dzień, uczniowie mogą podać taki przykład)

  • za pomocą Gwiazdy Polarnej – należy odnaleźć Wielki Wóz; odcinek między jego tylnymi kołami przedłużyć 5 razy w górę – w tym miejscu powinna być Gwiazda Polarna wskazująca Północ; 

✔za pomocą wnikliwej obserwacji obiektów i otaczającej przyrody

  • ołtarz w świątyni jest zawsze skierowany na Wschód, zaś wejście (przedsionek) – na Zachód,
  • mchy i porosty obficiej porastają pnie pojedynczych drzew od Północy,
  • słoje ściętych drzew widoczne na pniu są szersze od Południa,
  • gałęzie pojedynczo rosnących drzew i krzewów obficiej rosną od Południa,
  • mrowisko jest zakładane od Południowej strony pnia drzewa.

Następnie, przebywając w wybranym terenie, należy w miarę często i na różne sposoby określać kierunki świata, po czym sprawdzać za pomocą kompasu prawidłowość wykonania zadania.

Botaniczna zabawa „memory”(powtórka z edukacji przyrodniczej)

W celu utrwalenia znajomości pospolitych gatunków roślin występujących w pobliskim parku, lesie czy okolicy szkoły warto zaproponować uczniom zabawę dydaktyczną z wykorzystaniem całych naturalnych okazów lub fragmentów tych roślin (kwiatów, liści, łodyg).

Należy przygotować: dostępne atlasy roślin zielnych i lupy dla każdego ucznia, 10 kartek białego papieru do ksero.

Przebieg zabawy:

  1. Najpierw w wyznaczonym czasie (np. 20 min.) uczniowie utrwalają umiejętność rozpoznawania roślin, posługując się atlasami i lupami.
  2. Następnie nauczyciel rozkłada na trawie 10 kartek białego papieru, a na każdej układa fragment pospolitej rośliny występującej w promieniu kilku – kilkunastu metrów. Białe kartki papieru są po to, by ułożone na nich rośliny były bardziej widoczne.

    Uwaga na rośliny chronione! Nie można ich zrywać ani w całości, ani w częściach!

     

  3. Uczniowie stoją lub siedzą wokół rozłożonych roślin i pod kierunkiem nauczyciela rozpoznają ich nazwy, tym razem nie korzystając z atlasów. Przy rozpoznawaniu poszczególnych gatunków starają się zwrócić uwagę na charakterystyczne cechy i zapamiętać je, np. podbiał pospolity – liście w kształcie serca, pod spodem gęsto owłosione, białe.
  4. Po rozpoznaniu wszystkich zebranych fragmentów roślin nauczyciel prosi uczniów o odwrócenie się plecami. Zabiera jedną wybraną roślinę, kilka spośród pozostałych zamienia miejscami.
  5. Uczniowie odwracają się do rozłożonych roślin i uważnie się im przyglądają. Wymieniają nazwę tej rośliny, której zabrakło. Jeśli roślina zostanie prawidłowo rozpoznana, nauczyciel pokazuje ją i odkłada ją na bok, a jeśli nie – nazywa i kładzie z powrotem na białą kart...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy